Καρπός Φροντίδας: Μια γεωργική πρωτοβουλία ανταποκρινόμενη στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης

Καρπός Φροντίδας: Μια γεωργική πρωτοβουλία ανταποκρινόμενη στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης

Διαβάστε το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Αλέξανδρου Κωστόπουλου, CSR and Sustainability Expert, αποτέλεσμα συνεργασίας του με την Ξανθή Παπαδάκη, Administration Manager της McCain Hellas & Μέλος ΔΣ του CSR HELLAS όπως ακριβώς δημοσιεύθηκε στο περιοδικό CSR Review #56

 

Η ιστορικής σημασίας συμφωνία που επετεύχθη το Σεπτέμβριο του 2015, μεταξύ 195 χωρών, για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) με ορίζοντα το 2030, θέτει συγκεκριμένους επιμέρους στόχους, μεταξύ άλλων για τη βιώσιμη γεωργία ως προϋπόθεση για την βελτίωση της διατροφής παγκοσμίως και την ενδυνάμωση της επισιτιστικής ασφάλειας.

 

Σήμερα, η γεωργία αποτελεί παγκοσμίως το μεγαλύτερο τομέα απασχόλησης, παρέχοντας βιοτικούς πόρους για το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πηγή εισοδήματος και θέσεων εργασίας για τα φτωχά νοικοκυριά της υπαίθρου. Ωστόσο, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, από το 1900, το 70% περίπου της ποικιλίας των καλλιεργειών «εξαφανίστηκε» από τα αγροκτήματα των γεωργών. Επίσης, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, παγκοσμίως ένας στους εννέα ανθρώπους (795 εκ.) υποσιτίζεται, ενώ ένα στα τέσσερα παιδιά παρουσιάζει καθυστερημένη ανάπτυξη λόγω υποσιτισμού.

 

Στη χώρα μας οι αρνητικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης έχουν ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση του ΑΕΠ ανά κάτοικο, γεγονός που επηρεάζει όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένου του αγροτικού. Η μείωση αυτή του αγροτικού εισοδήματος έχει βαρύνουσα σημασία για τη χώρα μας αν αναλογιστούμε πως παραδοσιακά η συμβολή του αγροτικού τομέα στην οικονομία είναι ποσοστιαία μεγαλύτερη από το μέσο όρο της ΕΕ και αποτελεί κύρια οικονομική δραστηριότητα και αποκλειστική ευκαιρία απασχόλησης μεγάλου μέρους του πληθυσμού.

 

Επομένως, η ορθότερη χρήση της βιοποικιλότητας μπορεί να συμβάλει στην προώθηση γεωργικών προϊόντων ανώτερης αξίας, στην ενίσχυση του βιοπορισμού των αγροτικών κοινοτήτων, καθώς και στην προαγωγή πιο ανθεκτικών και βιώσιμων γεωργικών συστημάτων. Με άλλα λόγια στην ολιστική αναβάθμιση του κλάδου.

 

Η στροφή στην αγροτική παραγωγή μπορεί να αποτελέσει διέξοδο για τη μείωση της ανεργίας, ιδίως αυτής των νέων που αποτελούν μέρος του βασικού κοινωνικού ιστού των τοπικών κοινωνιών κάθε χώρας. Για να είναι δυνατή μια τέτοια προσέγγιση θα πρέπει να υποστηριχθούν τόσο οι νέοι άνθρωποι να παραμείνουν στον τόπο τους, όσο και εκείνοι που επιθυμούν να εισέλθουν στον τομέα της αγροτικής παραγωγής, ώστε να εξασφαλίζουν ένα δίκαιο εισόδημα, χτίζοντας το μέλλον τους με αξιοπρέπεια.

 

Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο του έργου “Καρπός Φροντίδας” δείχνει την ύπαρξη κοινοτήτων φτωχών αγροτών με μέσο εισόδημα μέχρι 5.500 €/έτος (458 €/μήνα), αρκετά κάτω από το ελάχιστο εισόδημα στην Ελλάδα το οποίο είναι 6.960 €/έτος (580 €/μήνα). Επίσης, η ίδια έρευνα εμφανίζει την πλειοψηφία των αγροτών ως μικρούς καλλιεργητές με μέσο όρο καλλιεργήσιμης γης μικρότερης των 5 στρεμμάτων ανά καλλιεργητή και αναγνωρίζει δυσκολίες πρόσβασής τους στην αγορά, κάτι που οδηγεί σε διάθεση μέρους (περίπου 30%) της παραγωγής μέσω μη-νόμιμων καναλιών πώλησης. Σημαντικό επίσης στοιχείο της έρευνας είναι πως οι αγροτικοί συνεταιρισμοί έχουν σήμερα αποδυναμωθεί, για γνωστούς σε όλους μας λόγους, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας στρεβλής ατομικής καλλιεργητικής κουλτούρας, η οποία με τη σειρά της δεν υποστηρίζει την ύπαρξη ή δημιουργία ενός ελάχιστου επιπέδου τυποποίησης ή πιστοποίησης σε κάθε επίπεδο.

 

Δεδομένων των συνθηκών στη χώρα, η μεγάλη μάζα των αγροτών αντιμετωπίζουν υπερβολική έκθεση σε τραπεζικό δανεισμό με δυσκολίες αποπληρωμής των υποχρεώσεών τους και άμεση συνέπεια τη δυσκολία χρηματοδότησης των αναγκών της παραγωγής. Παράλληλα, η περιορισμένη προοπτική απασχόλησης στις αστικές περιοχές, η περιορισμένη γνώση καλλιεργητικών πρακτικών και η απουσία ολοκληρωμένης γεωργικής εκπαίδευσης προβάλλονται ως σημαντικά εμπόδια για την είσοδο νέων ατόμων στην αγροτική καλλιέργεια . Ο συνδυασμός αυτών των εμποδίων δημιουργεί περαιτέρω αστάθεια με αποτέλεσμα την εμβάθυνση της ανεργίας, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, που οδηγεί αρκετές φορές σε κοινωνικό αποκλεισμό και τελικά σε μη αναστρέψιμη φτώχεια.

 

Επομένως, μια επιτακτική ανάγκη για αλλαγή του υπάρχοντος σκηνικού με τη συμμετοχή όσο το δυνατό περισσότερων συντελεστών της παραγωγής, αναδύεται ως μονόδρομος για έξοδο από αυτή την παθογένεια.

Η δημιουργία και στήριξη συλλογικών δραστηριοτήτων αγροτικής οικονομίας μπορεί να δημιουργήσει οικονομίες κλίμακας και να ενισχύσει την ανάπτυξη εμπορικής δραστηριότητας αγροτικών προϊόντων από τους ίδιους τους αγρότες, οι οποίοι πρέπει να υποστηριχθούν ώστε να λειτουργούν παράλληλα και κυρίως ως επιχειρηματίες. Η ολοκληρωμένη εκπαίδευση και η ανάπτυξη της εφαρμοσμένης αγροτικής έρευνας για εξυπηρέτηση των αγροτών σε συνεργασία με την ακαδημαϊκή κοινότητα προκύπτουν ως βασική ανάγκη.

 

Αναγνωρίζοντας την ανάγκη για αλλαγή των δεδομένων, μια καινοτόμα προσέγγιση ακολουθείται τα τελευταία χρόνια από την εταιρεία McCain στο χωριό Νότια της Πέλλας στη Μακεδονία. Στον πυρήνα της προσέγγισης βρίσκονται οι ίδιοι οι παραγωγοί, οι οποίοι απαρτίζουν την πλειοψηφία των αγροτών του συγκεκριμένου χωριού, ενώ ακολουθείται η εφαρμογή καινοτόμων γεωργικών πρωτοκόλλων στο πλαίσιο της αμειψισποράς, η οποία εξασφαλίζει την αγρανάπαυση και την εφαρμογή ορθών καλλιεργητικών πρακτικών προς όφελος των ίδιων των αγροτών αλλά και των παρεχόμενων τελικών προϊόντων.

 

Παράλληλα, η χρηματοπιστωτική υποστήριξη μέσω παραδοσιακών εργαλείων και η ανάπτυξη πρόσθετων νέου τύπου χρηματοδοτικών εργαλείων έχει στόχο την άρση των στερεοτύπων σχετικά με τις πρακτικές επιδοτήσεων για στήριξη των εισοδημάτων. Επίσης, η προστασία των μέσων αγροτικής παραγωγής, η επένδυση σε νέο μηχανολογικό εξοπλισμό και η ορθολογική χρήση νερού και σκευασμάτων φυτοπροστασίας και λίπανσης συμβάλλει στην αύξηση στρεμματικής απόδοσης ενώ σύμφωνα με τα αποτελέσματα του πρώτου έτους εφαρμογής της προσέγγισης παρουσιάζεται αναστροφή της ηλικιακής κατανομής των αγροτών με παραμονή των νέων στον τόπο τους.

 

Το πρόγραμμα “Καρπός Φροντίδας” βασίζεται στην επιτυχή συνεργασία πλήθους ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων εκπροσώπων του πρωτογενούς (αγρότες/παραγωγοί), δευτερογενούς (λιανεμπόριο, μεταποίηση) και τριτογενούς τομέα (τράπεζες, μεταφορές, προμηθευτές, κα.) και απώτερη επιδίωξη είναι το έργο να μπορέσει να αναλυθεί και να παραμετροποιηθεί, ώστε να προκύψει ένα μοντέλο εφαρμογής, το οποίο με τις κατάλληλες προσαρμογές θα μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά τόσο σε άλλα αγροτικά προϊόντα και υποπροϊόντα αυτών, όσο και σε άλλες γεωγραφικές περιοχές της χώρας.

 

Πιο συγκεκριμένα, η προσέγγιση “Καρπός Φροντίδας” αναπτύσσει μια νέα σχέση μεταξύ της εταιρείας και εκείνων των αγροτών/παραγωγών που ζουν σήμερα κάτω από το όριο της φτώχειας – με αφενός την McCain και αφετέρου το CSR HELLAS που από την έναρξη της προσέγγισης συνεργάζεται στενά με την εταιρεία, αλλά και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος το οποίο έχει αναλάβει ένα μέρος της υποστήριξης, ώστε: α) να διασφαλίζουν μέσω της συμβολαιακής γεωργίας την προστασία του εισοδήματος των αγροτών, β) να αναλαμβάνουν την εκπαίδευση των αγροτών σε συνεργασία με φορείς της ακαδημαϊκής κοινότητας, γ) να συμβάλουν στην παροχή χρηματοοικονομικής βοήθειας σε συνεργασία με φιλικά προς τους αγρότες χρηματοπιστωτικά προϊόντα, αναλαμβάνοντας την εγγύηση για λογαριασμό των αγροτών, δ) να υποστηρίζουν την ανανέωση των τεχνικών μέσων, ώστε να είναι εφικτή μια μεγαλύτερη στρεμματική απόδοση της παραγωγής, ε) να αναπτύσσουν συνεργασίες συμμετοχής στο πρόγραμμα ειδικών επιστημόνων και άλλων επιχειρήσεων που με τα προϊόντα τους συμβάλλουν σε μια υψηλότερη ποιοτικά παραγωγή υποστηρίζοντας παράλληλα την ιχνηλασιμότητα από το χωράφι στο πιάτο, στ) να παρέχουν στην αγορά νέα μοναδικά προϊόντα που ανταποκρίνονται στα αιτήματα των ολοένα πιο απαιτητικών και κοινωνικά ευαισθητοποιημένων καταναλωτών και ζ) να συμβάλλουν ουσιαστικά στην προώθηση των αρχών της αειφόρου γεωργίας του ΟΗΕ, και στην εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης με ορίζοντα το 2030.